Γιατί ψυχανάλυση;

Γιατί ψυχανάλυση;

Η ψυχανάλυση είναι η παλαιότερη και καλύτερα μελετημένη θεραπευτική αντιμετώπιση των ψυχικών διαταραχών. Έχει συσσωρευμένη κλινική εμπειρία 130 ετών, από τότε που ο Σίγκμουντ Φρόιντ την εφάρμοσε με επιτυχία ασθενείς που έπασχαν από διάφορες νευρώσεις. Σήμερα, η θέση της ψυχανάλυσης είναι εδραιωμένη σε όλο τον κόσμο, όπως φαίνεται από την ύπαρξη παγκόσμιων ψυχαναλυτικών εταιριών που έχουν ως μέλη τους δεκάδες χιλιάδες κλινικούς. 

Οι ενδείξεις της ψυχανάλυσης

Η ψυχανάλυση είναι μια θεραπευτική μέθοδος για όλους. Μπορεί κανείς να υποφέρει από άγχος ή αϋπνία· από κρίσεις πανικού ή φοβίες· από εμμονές ή τάσεις φυγής· από «νεύρα» ή εκρήξεις θυμού· από αίσθημα κενού ή συναισθηματικές μεταπτώσεις· από θλίψη ή αίσθημα ματαιότητας· από διαπροσωπικές δυσκολίες ή αίσθημα μοναξιάς· από ανορεξία ή βουλιμία: ο καθένας μπορεί να απευθυνθεί σε έναν ψυχαναλυτή, έστω και αν, παράλληλα, λαμβάνει άλλου είδους θεραπεία για το πρόβλημά του, για παράδειγμα μια φαρμακευτική αγωγή.

Η ψυχαναλυτική μέθοδος

Η ψυχανάλυση είναι μία μαιευτική μέθοδος· βοηθάει έναν άνθρωπο που υποφέρει να μάθει κάτι ουσιαστικό όχι μόνο για αυτό που τον βασανίζει, αλλά κυρίως για τον εαυτό του, για τη ζωή του, για ό,τι τον έχει ενδεχομένως σημαδέψει. Προχωρώντας σε μία αναλυτική θεραπεία, πάντοτε ανακαλύπτουμε ότι το αρχικό μας σύμπτωμα κρύβει βαθύτερα, σοβαρότερα ζητήματα, κάτι που επαναλαμβάνεται, κάτι στο οποίο σκοντάφουμε ξανά και ξανά. Σε αυτό διαφέρει η ψυχανάλυση από όλες τις άλλες θεραπείες: δεν αρκείται στην κορυφή του παγόβουνου...

H ψυχανάλυση δεν είναι μια εύκολη διαδικασία, καθώς προϋποθέτει την ενεργό εμπλοκή του θεραπευόμενου. Από τον τελευταίο απαιτεί ουσιαστικά ένα πράγμα, να αφεθεί ελεύθερος και να μιλήσει για τον εαυτό του, τη ζωή του, να πει την ιστορία του πόνου του, χωρίς να λογοκρίνει τον εαυτό του. Δεν υπάρχει πρόγραμμα ή ατζέντα σε αυτά που θα πει, ούτε ο ψυχαναλυτής θα υποδείξει ασκήσεις ή τεχνικές. Κυρίως, δεν υπάρχει καμία ηθική κρίση, δεν υποστηρίζεται καμία νόρμα, δεν εκφράζεται κανένα «πρέπει» στην ψυχανάλυση. Κάθε αναλυόμενος αντιμετωπίζεται στην μοναδικότητα, στην ενικότητά του. Πρέπει όμως να έχει τη διάθεση να ανακαλύψει κάτι για αυτό που τον ταλαιπωρεί, να αποκτήσει σχετικά με αυτό μία γνώση. 

Η ψυχανάλυση απαιτεί δέσμευση, συνέπεια και επιμονή. Πηγαίνει κανείς στο γραφείο του αναλυτή ξανά και ξανά, ακόμα και κάθε βδομάδα. Πολλοί άνθρωποι επιλέγουν να συνεχίζουν την ανάλυσή τους για χρόνια. Η ψυχανάλυση δεν είναι χάπι που προσφέρει άμεση ανακούφιση. Η βοήθεια όμως που μπορεί να προσφέρει είναι μακροπρόθεσμη, ουσιαστική και μόνιμη, καθώς δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια ουσιαστική αλλαγή στη ζωή ενός ανθρώπου. 

Η ηθική της ψυχανάλυσης

Η ψυχανάλυση διαφέρει από όλες τις άλλες θεραπευτικές πρακτικές κατά το ότι απευθύνεται σε πάσχοντα άτομα που, συγχρόνως, είναι και υπεύθυνα υποκείμενα―αυτή είναι και η ηθική της. Κάνοντας ψυχανάλυση, αναγνωρίζει κανείς την απόσταση που χωρίζει τα μέσα που επιλέγει από τους σκοπούς που θέτει στη ζωή. Αυτή την απόσταση, στην ψυχανάλυση, την ονομάζουμε ασυνείδητο. Για να γίνει αυτό, χρειάζεται να αρχίσει κανείς να αναγνωρίζει τι συνιστά την ιδιαίτερη ανεπίγνωστη επιθυμία του, ποια παράδοξη ικανοποίηση εξασφαλίζει ένα ψυχικό σύμπτωμα, αλλά και να αναλάβει ορισμένη ευθύνη του γι' αυτό που επαναλαμβάνει ασυναίσθητα στη ζωή του.  

Επομένως, η ψυχανάλυση δεν περιορίζεται στη θεραπεία του συμπτώματος με τη στενή έννοια. Αν ασυνείδητο σημαίνει μια απόσταση ανάμεσα στους σκοπούς και τα μέσα του ατόμου, σημαίνει επίσης ότι μπορεί να διαφέρει το σύμπτωμα που μας φέρνει στον ψυχαναλυτή από αυτό που πρέπει να αλλάξουμε στη ζωή μας. Γι’ αυτό και ο Φρόιντ έλεγε ότι η ανακούφιση από το σύμπτωμα δεν είναι παρά ένα επιπλέον κέρδος από την ψυχανάλυση, ενώ το πιο ουσιαστικό, όπως το έθετε ο Ζακ Λακάν, είναι μια βελτίωση στην υποκειμενική θέση του ατόμου. 

Ο αναλυτής, από την πλευρά του, έχει ευθύνη να ακούσει μέσα στο λόγο του αναλυόμενου την παρουσία ενός άλλου νοήματος, που διαφεύγει της προσοχής και που δεν είναι το κοινώς εννοούμενο. Επιτρέπεται έτσι στον αναλυόμενο να βρει τη δική του υποκειμενική λύση κινητοποιώντας τα δικά του ψυχικά και νοητικά μέσα. Πρόκειται για μια λύση που δεν είναι προβλέψιμη από πριν, που  δεν υπακούει σε πρότυπα και συνταγές, αλλά είναι σύμφωνη με την ασυνείδητη επιθυμία του υποκειμένου.